Instytut Papieża Jana Pawła II jest samorządową instytucją upowszechniania kultury, posiadającą osobowość prawną, utworzoną na mocy umowy zawartej w dniu 13 marca 2006 roku pomiędzy Jego Eminencją Józefem Kardynałem Glempem Ordynariuszem Archidiecezji Warszawskiej a Panem Adamem Struzikiem Marszałkiem Województwa Mazowieckiego, i wpisaną do rejestru instytucji kultury prowadzonego przez Województwo Mazowieckie.     

Utworzenie Instytutu ma na celu uczczenie osoby i upamiętnienie dzieła Jana Pawła II oraz ochronę dziedzictwa narodowego, jakie stanowi jego duchowa spuścizna.
Zgodnie z zapisami Statutu przedmiotem działalności Instytutu jest:

  • gromadzenie wszelkich pamiątek związanych z osobą Jana Pawła II;
  • katalogowanie i naukowe opracowywanie zebranych materiałów;
  • przechowywanie zgromadzonych zbiorów w warunkach zapewniających im właściwy stan zachowania i bezpieczeństwo oraz magazynowanie ich w sposób gwarantujący dostępność dla celów naukowych;
  • organizowanie badań naukowych;
  • prowadzenie działalności edukacyjnej i oświatowej;
  • prowadzenie studium recepcji nauki Jana Pawła II w Polsce oraz zagranicą w szczególności wśród Polonii;
  • prowadzenie działalności wydawniczej popularyzującej nauczanie Ojca Świętego, publikowanie wyników prowadzonych przez Instytut badań, prezentacja opracowań, analiz i studiów nad pontyfikatem Jana Pawła II;
  • urządzanie wystaw, udostępnianie zbiorów dla celów edukacyjnych, zapewnianie właściwych warunków zwiedzania i korzystania.


Działalność Instytutu finansowana jest z budżetu Samorządu Województwa Mazowieckiego. Podstawą prawną jego funkcjonowania jest statut, Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2001 r., nr 13, poz. 123 z późn. zm.), Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2005 r., nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) oraz inne ustawy i rozporządzenia regulujące funkcjonowanie publicznych instytucji upowszechniania kultury.

Tymczasowa siedziba Instytutu mieści się na terenie parafii św. Anny w warszawskim Wilanowie. W przyszłości na potrzeby Instytutu zostanie przeznaczony budynek sąsiadujący ze Świątynią Bożej Opatrzności, budowaną jako symbol wdzięczności narodu polskiego m.in. za pontyfikat Jana Pawła II.